Królewska odmiana wśród białej
winorośli
Szacuje się, że na całym świecie we wszystkich regionach winiarskich
świata w obrębie rodzaju
Vitis i gatunku
vinifera uprawia się
kilka tysięcy odmian winorośli. Spośród tej bardzo licznej grupy tylko około
kilkunastu
(m.in. Chardonnay, Riesling,
Sauvignon Blanc, Gewürztraminer, Sémillon, Chenin Blanc, Pinot Blanc, Muscat
Blanc, Cabernet Sauvignon, Merlot, Pinot Noir, Syrah, Tempranillo, Cabernet
Franc, Malbec, Mourvedre, Sangiovese, Grenache Noir) należy do ścisłej
czołówki, stanowiąc ich niekwestionowaną elitę. To one właśnie – obok
przypisywanej coraz większej roli
terroir – kształtują rozwój winiarstwa
na całym świecie. Od wyboru szczepu winorośli zależy charakter wina, jego
aromat, smak, struktura, barwa, potencjał starzenia.
Wśród najszlachetniejszych odmian jedno z najwyższych miejsc zajmuje
Chardonnay – biały szczep nazywany odmianą królewską.
Chardonnay jest - według powszechnej opinii – jedną z najbardziej
uniwersalnych i popularnych odmian na całym świecie. Wina produkowane z
Chardonnay wytwarza się w licznie reprezentowanych regionach zarówno Nowego,
jak i Starego Świata. Łatwość w adaptacji do różnych warunków klimatycznych to
główny powód, dla którego klony tej odmiany masowo sprowadza się z ojczystej
Burgundii do innych regionów winiarskich świata.
Chardonnay – główny szczep Burgundii
Jak wspomniano – rodzimym miejscem uprawy Chardonnay jest Burgundia, a
zwłaszcza Chablis. Uważa się nawet, że Chablis z Chardonnay jest synonimem
białego wina i najszlachetniejszą symbiozą regionu i szczepu. Winogrona
Chardonnay znajdują w Chablis najlepsze warunki do rozwoju, jakich nie sposób
powtórzyć pod żadną inną szerokością geograficzną. Wyjątkowości nadaje głównie
kombinacja warunków klimatycznych, ilości opadów, gleby, terenu, czyli
terroir,
gdzie najistotniejszą rolę odgrywa chłodny klimat oraz gleba (wapienne iły). Z
tego względu wśród cech Chardonnay wymienia się tak często aromaty mineralne,
stosunkowo niską zawartość ekstraktu i wysoką zawartość kwasu (zwłaszcza po
upływie dekady życia wina). Odmiana ta uprawiana w Chablis daje ponadto wina
surowe w charakterze, mocne, okrągłe, długie i wytrawne.
Z Chardonnay na terenie Burgundii wytwarza się również niepowtarzalne
białe wina powstałe w okręgu Côte d'Or (tzw. Złote Zbocze z dwoma słynnymi
podokręgami Côte de Nuits na północy i Côte de Beaune na południu) i Côte
Chalonnaise. Temu ostatniemu okręgowi zawdzięczamy klasyczne białe Burgundy.
Gwarantem wysokiej jakości i wykorzystania tego, co w Chardonnay najlepsze są
wioski-gminy takie jak: Rully (z nieocenionymi wg Roberta Parkera Chateau de
Rully od Antonin Rodeta) i Montagny.
W obu przypadkach kontakt z winem przywodzi najlepsze skojarzenia
Chardonnay: jabłka, miód, akacje, gruszka, migdały, a nawet melon, brzoskwinie,
ananas. Zapach ziemi, minerałów i grzybów to już zasługa osadowych skał
wapiennych – najbogatszego dla Chardonnay podłoża. Dla wzbogacenia tych
wszystkich walorów Chardonnay, winogrono fermentuje w zbiornikach dębowych, a
leżakuje i dojrzewa w małych beczkach dębowych, dzięki czemu powstałe wino jest
pełniejsze i trwalsze, a wśród aromatów można wyczuć dodatkowo masło,
przypiekane drewno, dym, wanilię.
Adaptacja Chardonnay w regionach Nowego Świata
Uniwersalność gron Chardonnay wynika – jak wspomniano – z dobrych
właściwości adaptacyjnych tej odmiany i niewielkich wymagań glebowych i
klimatycznych. Z tego względu obecność Chardonnay - w przypadku winiarstwa
Chile, USA, Australii – to jeden z głównych powodów sukcesu win tych części Nowego
Świata. Winogrona Chardonnay obecne są jako udział 100% lub jako składnik
odmianowego kupażu (por. australijskie Sèmillon Chardonnay). W obu przypadkach
dają ciekawe rezultaty, biorąc dodatkowo pod uwagę sposób produkcji,
fermentacji i dojrzewania win.
Wyjątkowe bogactwo Chardonnay obserwuje się w Chile, które poprzez
szczególny rodzaj odosobnienia terytorialnego staje się skarbnicą warunków
geograficznych do rozwoju tej winorośli. Andy rozciągające się na wschodzie,
wody oceanu na zachodzie, pustynia Alacama na północy i powierzchnie
nieurodzajne na południu – to położenie geograficzne, które stwarza cudowne
odosobnienie dla winnic i możliwość uniknięcia niebezpieczeństw takich jak np.
rozwój filoksery. Z jednej strony duże nasłonecznienie w ciągu dnia, a z
drugiej – ochładzanie terenu przez ocean i zimne masy powietrza pochodzące z
Andów. Powoduje to różnice temperatur, które zbawiennie wpływają na wyrazistość
i obfitość esencji owocowych w chilijskich Chardonnay. Najlepsze pod tym
względem regiony Chile to Cachapoal (winnice Porta), Cauquenes oraz Itata i
Bio-Bio, które z wulkanicznymi glebami, chłodnym powietrzem oceanicznym,
częstymi mgłami dają coraz bogatsze wina wytwarzane w 100% z Chardonnay.
Winogrona Chardonnay swe powtórne narodziny przeżywają w USA
(Kalifornia) i Australii. Schyłek lat 80. i lata 90. to początek fascynacji tym
szczepem. Fascynacja ta przejawiała się nawet w nazewnictwie nawiązującym
bezpośrednio do ojczystego regionu Chardonnay – wina powstałe wówczas w
Kalifornii zaczęto nazywać Chablis, Burgundy. Dopiero zdecydowane protesty
burgundzkich producentów doprowadziły do zaprzestania stosowania nomenklatury
zarezerwowanej dla win Burgundii. Zainteresowanie szczepem pozostało jednak aż
do dzisiaj i nic nie wskazuje na to, aby producenci kalifornijscy zrezygnowali
z tej odmiany. Przejawia się to także w nazewnictwie win nawiązującym
bezpośrednio do tego szczepu. Wina z przeważającym udziałem Chardonnay obecne
są w każdej znaczącej marce win tego regionu (por.
Talus,
Paul Masson, Vendange).
Obecnie bezsprzecznie najlepsze wina Chardonnay
pochodzą od australijskiego producenta Rosemount Estate, który bez odwoływania
się do królewskich gron z Chablis, godnie kontynuuje na drugiej półkuli
tradycję burgundzkich
domaine, tworząc najwyższą jakość tej odmiany
(Chardonnay Rosemount Estate Diamond Label został uznany podczas 9 th Annual
Australian Liquor Industry Awards za Najlepsze Białe Wino roku 2002).